Bericht

11-9-2016 | Over Jihad, over 'heilig verweer' n.a.v. Romeinen 12:9-21

Geweldloos verzet is succesvoller dan gewelddadige actie. Het leidt eerder tot bestendige sociale en politieke verandering en uiteindelijk tot een vrijere en meer democratische samenleving. Geweldloosheid is ook een belangrijk religieus thema. De inspirerende woorden van Jezus – de Koran verwijst naar hem als de profeet Isa – onderscheiden zich als common ground voor vreedzaam verzet.

Dave Andrews, de auteur van Heilig verweer, is een gedreven vredesactivist. Met een pijnlijk oog voor detail beschrijft hij de gewelddadige geschiedenis van het christendom en de islam. Op basis van zijn jarenlange gesprekken met moslims bouwt hij vervolgens een nieuw fundament. Heilig verweer is een pleidooi voor een radicaal en vreedzaam alternatief – zowel voor moslims als voor christenen. Deze uitgave werd verzorgd door uitgever Arjaan Hijmans van der Bergh (www.mensaboeken.nl) , een van de leden van onze gemeenschap. Vlak voor de Vredesweek wilden we hier graag aandacht aan besteden.


Over Bismillah en Sjaloom

Dave Andrews heeft in zijn jarenlange ervaring in de dialoog en zijn inzet voor de geweldloze strijd in christendom en islam van alles ontdekt. Eerst maar een heleboel zwarte bladzijden van kruistochten, inquisitie, heksenjachten, evangelisatie en holocaust, oorlog en in het Midden-Oosten. Deze hoofdstukken zijn echt even zuchten, maar het is goed dat hij dit in kaart brengt. Hij begint bij de christelijke traditie conform de spreuk van Jezus over de splinter en de balk. Ook de Islam kent haar zwarte bladzijden van verovering, overheersing en bekering, het lot van de Armeniërs. In onze tijden, de Moslim broederschap, Taliban, Al Kaida , het extremisme en terrorisme dat de wereld maar al te graag in haar greep wil krijgen. Er hangt een huiver rond deze materie, dat is heel begrijpelijk.

Vervolgens verkent hij het woord Jihad. Jihad ofwel heilige strijd is een islamitisch begrip, dat verwijst naar een religieuze plicht voor moslims. In het Arabisch betekent het woord jihad 'strijd' . Iemand die betrokken is bij de jihad wordt een moedjahid genoemd. Het meervoud is moedjahidien. Er zijn twee breed geaccepteerde interpretaties van dit begrip. Het kan verwijzen naar en innerlijk spiritueel streven en naar een uiterlijke fysieke strijd. De grote jihad is het innerlijke streven/ geestelijke strijd van een gelovige om te voldoen aan zijn religieuze plichten. Deze geweldloze interpretatie wordt zowel door de islamitische als niet-islamitische religieuze auteurs onderschreven. De kleine jihad betreft de fysieke strijd tegen onderdrukkers, onder wie de vijanden van de islam. Deze fysieke strijd kan zowel met als zonder geweld worden gestreden. Voorstanders van de gewelddadige interpretatie noemen deze strijd ook wel 'heilige oorlog' . Sinds 9/11, nu 15 jaar geleden is de hele wereld bekend met het fenomeen jihad.

Christenen en moslims vormen samen meer dan de helft van de wereldbevolking en voor het welzijn van de wereldgemeenschap is het van het grootste belang dat er nagedacht wordt over wat we zoal doen onder het mom van een heilige oorlog, de minachting voor mensenrechten, vervolging van andersdenkenden en de uitroeiing van ongelovigen in de naam van God. Natuurlijk komt dan de discussie naar boven over wat echt christelijk of de echte islam is, en ook dat is heel begrijpelijk.

IS strijders vinden zichzelf ook echte moslims, misschien zelfs wel als de beste moslims, zij beroepen zich op de meest onverzoenlijke gedeelten uit de Koran over het doden van afgodendienaars. Ik sprak in het voorjaar een Amerikaanse hoogleraar die zich verdiept had in wat hij noemde 'giftige spiritualiteit' ( toxic spirituality). Deze giftige cocktail van fundamentalisme, exclusivisme en bekeringsdrang komt voor onder joden, christenen en moslims. Andrews vindt het tijd om de jihad aan de extremisten te ontfutselen en het begrip opnieuw te definiëren. Om de Koran juist te hanteren, moeten we onderscheid maken tussen de betekenis die de tekst voor mensen van toen en die van nu. Hij heeft ervaren dat het juist de gesloten geloofssystemen zijn die op ramkoers liggen.

Andrews pleit ervoor om te beginnen bij het open islamitische concept van Bismillah. Dit staat voor Bismillah ir-rahman ir-rahim. Deze poëtische frase bevat de essentie van de Koran. Elk hoofdstuk, m.u.v. soera 9 begint hiermee. : "In naam van Allah, de meest Barmhartige, de meest genadevolle. Zijn islamitische vrienden zeggen bij alles wat ze doen ( niet zozeer Insjallah, DV, Zo God het wil) eerst Bismillah. Dus niet het gevreesde Allahoe akbar van de islamitische strijders dat in onze oren inmiddels unheimisch klinkt als een waarschuwing die betekent: pas op, ik ga schieten!". Allah is niet de islamitische naam van God en al helemaal niet de naam van een islamitische god, maar de Arabische naam voor de Ene, Ware God. God is niet joods, of christelijk, of moslim, maar de Ene Onuitsprekelijke tot wie wij behoren en die aan ons allen behoort of we nou moslim, christen of jood zijn. En deze ENE is raham d.w.z. zachtmoedig, mededogend. Barmhartig en genadevol zijn in de Islam de twee belangrijkste van de 99 attributen van God.

Zo komt Dave Andrews uiteindelijk uit bij de geweldloze weg van Jezus als common ground voor gesprek. In de Koran wordt Jezus / Isâ als profeet genoemd. Natuurlijk wordt er verschillend over gedacht, maar hier liggen mogelijkheden en verbindingen die weldadig aandoen in een verscheurde en gewelddadige wereld. Het belang van compassie, geweldloosheid, sociale verandering kan niet overschat worden. Zo kan er meer ruimte bestaan, zal niet aan iedereen besteed zijn, nog een hele tijd duren, maar sluit wel aan bij wat er ook bij velen leeft in de islamitische gemeenschap. Prachtig om te lezen dat de grootmoefti van Marseille uitspreekt dat moslims moeten leren om een minderheidsreligie te ontwikkelen die haar geloof niet met geweld oplegt i.t.t het streven van de islamisten die dromen van een islamitische staat waar de islam de dominante religie is. Dit verlangen kennen dat wij uit onze eigen geschiedenis maar al te goed. Hoe lang hebben wij hier in het Westen wel niet over gedaan? Wie weet gaat het uiteindelijk ondanks alle gevoelens van onheil en ondergang toch sneller en beter dan wij soms vrezen?


Overdenking

Andrews vertelt in zijn boek ook over de gruwelijke steniging van een 19-jarig meisje ergens in Afghanistan. De BBC maakte er een documentaire van. (The actual stoning of Siddqa). Een hysterische menigte verpulvert onder het koortsachtig uitschreeuwen van Allahu Akbar een 19-jarig meisje onder een regen van stenen. Ze was gevlucht met haar geliefde. Ze vluchtte omdat ze tegen haar zin was uitgehuwelijkt, haar familie had 9000 dollars voor deze de al ontvangen en er was geen ontkomen aan. Wat mensen maar doen, elkaar aandoen, is soms met geen pen te beschrijven.

Deze zomer lazen we hier een aantal verhalen over dat stenigen. Een steniging die niet doorging, die van de overspelige vrouw en een steniging die van Stephanus die wel doorging. Natuurlijk boezemt zo'n verslag van een echte steniging ons grote weerzin in m,aar er zijn zomaar wel 77 synoniemen te bedenken: doden, klein maken,kapot maken, vernederen etc.

Nog even het beroemde verhaal over Jezus en een vrouw op overspel betrapt uit het Johannesevangelie. Subliem verhaal met onverwachte wending en het ineens klaar is met het stenen gooien. Veel over te zeggen en wat te denken geeft. Ik zou zeggen: Be careful of stones that you throw. Wees voorzichtig met de stenen die je gooit. Dit staat dicht bij de handelwijze van Jezus die in stilte schreef in het zand. Te midden van allemaal boze mensen die denken dat ze het bij het rechte eind hebben. Wees toch voorzichtig. Je kunt ook echt iets stukmaken.

In het verhaal van de steniging van Stephanus ontmoeten we ook de jonge Saulus. Hij die later Paulus zou worden. Voor hem was het een aangrijpende middag. Hij was erbij, hij zorgde voor de garderobe. Hij nam de mantels in bewaring van de stenengooiers. Hij deed zelf daar niet aan mee, hij was er wel bij, stond erbij, keek ernaar, droeg er aan bij, je zou hem medeplichtig kunnen noemen. Iets later wordt ook vermeld dat hij dit handelen, deze moord goedkeurde. Voor hem was het dus op dat moment geen zinloos geweld, maar juist uiterst zinvol en effectief. Er moest paal en perk worden gesteld aan dit gedachtegoed dat zich begon te verspreiden en de fundamenten aantastte van alles wat voor hem heilig was werd aangetast.

Noemen wij dit het kleine kwaad? Niet het feitelijke stenigen, maar wel het mede mogelijk maken? Hij was erbij, hij heeft het gezien en wie weet heeft ook deze ervaring tenslotte in hem doorgewerkt. Zo niet, zo niet meer. Dit wil ik zo niet, het is niet goed, laten we elkaar niets dan liefde schuldig zijn, verafschuw het kwaad en wees het goede toegedaan.(Rom. 12:9).

Paulus heeft dat ontdekt en is dat gaan leven. Niet gooien met stenen maar wel de bal spelen, kijken naar wat is, wat donker is aan het licht laten komen zodat het ook licht kan worden. Mensen bepalen bij wat er speelt en nodig is. Mensen leren denken over zichzelf en kijken naar zichzelf. Hij weet dat hij verkeerd heeft gehandeld, fouten gemaakt, maar hij weet ook dat dit het laatste niet is, niet de laatste waarheid over zijn leven.

Je kan het ook anders gaan doen, dat is de wijsheid van Romeinen 12. De weg van liefde en vrede. Dat is ook het hart van de vele voorbeelden die Andrews geeft en leeft. Rijpe vruchten van Paulus en zijn eigen levenservaring. Je bent geen slachtoffer, daar hoef je niet mee samen te vallen. Je kunt je leven vernieuwen, je kunt leren zelf niet hoger aan te slaan dan je kunt verantwoorden, verstandig over jezelf denken, noemt Paulus dit in de NBV vertaling. Niet te groot, dat zou overmoed zijn, maar vooral ook niet te klein, jezelf klein maken, daar bewijs je niemand een dienst mee. Sta op, sta op uit de dood: Laat je liefde oprecht zijn, wees barmhartig, verafschuw het kwaad en laat je enthousiasme niet bekoelen, laatje aanvuren door de Geest. Wees verheugd door de hoop die je hebt en wees standvastig wanneer je tegenspoed ondervindt en blaat niet los wanneer iets lastig wordt. Bekommer je om de noden van mensen, wees gastvrij, zegen uw vervolgers. Wees blij met wie zich verblijdt en heb verdriet met wie verdriet heeft. Probeer voor alle mensen het goede te doen. Stel voor zover het in uw macht ligt, alles in het werk om met alle mensen in vrede te leven. Neem geen wraak. Maar als je vijand dorst heeft, geef hem dan te eten, als hij dorst heeft, geef hem te drinken. Dan gooi je niet meer met stenen, maar stapel je bij wijze van spreken 'gloeiende kolen' (Rom 12:20) op zijn hoofd. Iemand beschamen, heette dat vroeger, d.w.z. zo handelen dat iemand iets kan ontdekken, zelf iets leren, tot andere gedachten komen. Dat is de transformatie die Paulus zelf heeft doorgemaakte en die maakte dat hij die oude stenen kon veranderen in vurige kolen: Laat je niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede. Sjaloom, Bismillah, Amen.


Gerke van Hiele

 

Afsluiting zomerserie en Inleiding bij de presentatie van Heilig verweer. De geweldloze strijd in christendom en islam van Dave Andrews. Oorspronkelijke titel The Jihad of Jesus. The sacred nonviolent struggle for justice. Dave Andrews, Wipf&Stock Publishers, Eugene, Oregon 2015.

+